پروردگار متعال است و فقدان عزم بر ترك ، عدم ندامت قلبى و در نتيجه عدم تحقّق و پذيرش توبه را اثبات مىنمايد . هنگامى كه توبه واقعاً قلبى باشد ، همهء وجود توبه كننده به جهت گناهانى كه مرتكب شده است ، شرمنده و سرافكنده مىشود . وقتى چنين شد ، قلب انسان در برابر خداى سبحان خاشع مىشود و همراه با توبه ، عزم اصلاح گذشته و تصميم قطعى مبنى بر دورى از گناه در آينده ، خود به خود در وجود او پديدار مىگردد . اعتبار عزم اصلاح ، نزد خداوند متعال به قدرى است كه به محض تصميم واقعى بنده و پيش از آن‌كه حتّى يك گام عملى در راستاى اصلاح خويش و جبران عملكرد گذشته بردارد ، توبهء وى را مىپذيرد . بنابراين كسانى كه حتّى كوهى از حق‌ّالله يا حق‌ّالنّاس در پروندهء اعمال خود دارند ، نبايد از رحمت حق‌تعالى مأيوس باشند و نيز نبايد تصوّر كنند كه ابتدا بايد حقوق خداوند و بندگان او را ادا نمايند تا توبهء آنان محقّق شود ؛ بلكه اگر بنده ، پس از ندامت قلبى و استغفار زبانى ، تصميم بگيرد كه گناهان گذشته را جبران كند و در آينده نيز مرتكب گناه نشود ، خداوند تبارك و تعالى او را مىآمرزد ؛ يعنى ذات بارى تعالى ، عهد بندهء گناهكار خويش را معتبر مىشمارد و از اين رو او را مورد مغفرت قرار مىدهد و به او فرصت مىدهد تا به اداى حقّ الله يا حقّ النّاس بپردازد . اين موضوع اساسى در فصل‌هاى آينده تشريح خواهد شد ، ولى آنچه لازم است در اين فصل به صورت مختصر بيان شود ، اين‌كه اگر بنده تا آخر عمر ، عزم حقيقى براى جبران گذشته داشته باشد و به دليل ناتوانى جسمى يا مالى نتواند حقوقى كه بر عهده دارد را جبران كند يا فرصت جبران نيابد و بلافاصله پس از تصميم و عزم اصلاح ، از دنيا برود ، خداوند متعال همان عزم و تصميم واقعى را قبول مىكند و از گناهان او مىگذرد ، به‌گونه‌اى كه حق‌ّالله را مىبخشد و بستانكارانِ حق‌ّالنّاس را از